ANLATIDAN ÖZNEYE İSLAMİ EPOS

Yükleniyor Etkinlikler
  • Bu etkinlik geçti.

ANLATIDAN ÖZNEYE İSLAMİ EPOS

EĞİTİCİ: ABDURRAHMAN AYDIN

(8 HAFTA)

İslami Epos’un Oluşumu

Dilbilimin büyük ismi Ferdinand de Saussure, yirminci yüzyılın ilk yarısında dile bakışımızda sessiz sedasız ama köklü bir devrim gerçekleştirmişti. Dili, nesnelere ad olan sözcüklerin oluşturduğu bir envanter olarak gören görüşü terk etmiş, dilin anlam üretim sürecini bizzat dilin kendisinde gerçekleşen bir süreç olarak konumlandırmıştı. Böylelikle dış dünya, dilin anlam üretiminin garantörü olma statüsünü yitiriyor ve ‘yapı’ fikri büyük bir önem kazanıyordu. Onun ardından gelen dönem de felsefe tarihinde ‘dilsel dönüş’ olarak adlandırılan dönemdi ve dilsel dönüş, bizatihi kültürün kendisinin bir göstergeler sistemi olarak okunabileceği görüşüyle yaklaşacaktı insani meselelere. Örneğin Roland Barthes kültürü de okunması ve yorumlanması gereken bir metin olarak görürken, Derrida metin-dışı diye bir şeyin olmadığını ileri sürecek, başka bir bağlamda Lacan ise bilinçdışının bir dil gibi yapılanmış olduğu fikriyle psikanalizi bambaşka ufuklara doğru genişletecekti.

Göstergebilim, ele alınan, üzerine düşünülen her konuya damgasını vuruyordu. Zaten bilinçdışının simgesel olarak yapılanmış olduğu fikrini de Lacan, yine dilbilimi kendisine bir yöntem olarak seçmiş olan Levi-Strauss’un yapısalcı antropolojisine borçluydu. Levi-Strauss, Lacan’ın psikanalizde denemiş olduğu şeyi, antropolojide daha önceden yapmıştı.

Levi-Strauss’un sevebileceği bir ifadeyle, antropoloji ve psikanalizin buluştuğu bir “kavşakta” her iki alanın literatürünü de bu kavşağın sunduğu görüş açısıyla düşünmeyi ve buradan çıkabilecek olası sonuçlarla İslami anlatıyı çözümlemeyi amaçlıyor bu seminer. Fakat İslam’ın kendisini de özel türde tanımlanmış bir ‘din tarihi’ çizgisi içerisine yerleştirerek. Burada odağa çekilmesi gereken kavram ‘kutsal’ kavramıdır. Genel din tarihini, ‘kutsal’ın çok ağır işleyen bir süreç içerisinde yeryüzünü terk etmesinin tarihi olarak okumak da mümkündür: Hemen yanı başımızda olan, sürekli bir etkileşim içerisinde bulunduğumuz bir ‘öte dünyanın’ önce bir ‘öteki dünya’ya dönüşmesi; ardından tek-tanrının mutlak iktidarında kutsalın yeryüzünden çekilmesi ve bunun ardından da Weber’in ifadesiyle dünyanın büyü bozumunun gerçekleşmesi. Arkaik dinlerin ‘kutsal’ bir haleyle giydirmiş olduğu yeryüzü, kutsalın aşkınlaşmasının ve bu aşkınlaşmanın tek-tanrılı dinlerle birlikte aldığı mutlak biçimin bir sonucu olarak ‘çıplak’ kalmıştır. Kutsal, önce aşkınlaşarak yeryüzünü terk etmiştir. Yeryüzünün mistik gömleğinden soyundurulmasından, yani dünyanın büyüsünün bozulmasından, genelde zannedildiği gibi modernlik değil, en çok tek-tanrılı dinler sorumludur. Hatta modernliğin bir boş yere, bir tür boşaltılmış mekâna, tek tanrılı dinlerin ‘kutsalı’ boşaltarak bir tür palimpseste) dönüştürmüş olduğu bir mekâna yerleşmiş olduğu bile söylenebilir.

Bu seminerin amacı, böylesi bir izlek içerisinde İslami söylemin yerini saptamak ve bir tür ‘bilme etnografisi’ yaparak önce İslam’ın kendisinin “hilm-ilm” sözcükleriyle ifadesini bulan bilme biçimine nasıl bir müdahalede bulunduğunu göstermek, ardından da İslami söylemin kendi içinde beliren iki ayrı bilme biçiminin, yani ilim ile fıkhın ve dolayısıyla da rasyonel teoloji ile geleneksel teolojinin karşı karşıya gelişini çözümlemektir. Çünkü İslam’ı doğrudan bu dünyaya yönelen talepleriyle toprak üstünde egemenlik arayışı olan dünyevi bir din olarak inşa eden şey, fakihlerin geleneksel teolojisidir. İslam bir ayırma (bu dünya – öte dünya) dini değil, ayrımı mutlaklaştırmak suretiyle, inananlarına gerçekte bu dünyadan başka bir yer tanımayan bir dindir. Dolayısıyla İslam sürekli kök salma arzusundaki bir ‘yasa’ dinidir. Bu onun hem köksüzlük duygusunun gücüne işaret eder, hem de ayrımın mutlaklığı nedeniyle kök salacak mistik bir uzamdan yoksun kalmasına yol açarak, bu dünyanın sürekli fethine yönelik bir eğilim yaratır. Bu durumun yol açtığı anksiyetenin kökensel inşası da bu seminerin konuları arasındadır ki aşırı uçlarında açığa çıkan anksiyetik-narsistik saldırganlığın kodları da bu bağlamda çözümlenmeye çalışılacaktır.

İslami epos nasıl bir din tarihine kayıtlıdır? Kayıtlı olduğu zeminde neleri dönüştürerek yol almıştır? Bu epos içerisinde özneleşen insanların özneleşme biçimleri nedir? Modern dünyaya yanıt geliştirme biçimlerinde bu eposun damgaları nasıl saptanabilir? Ve son olarak modernlikle travmatik karşılaşma bu epos’un yeniden üretiminde ne türlü etkilerde bulunmuş, anlatıyı nasıl dönüştürmüştür? 8 hafta sürecek olan bu seminerin yanıt geliştirmeyi hedeflediği sorular da bunlardır.

*

Program ve Okuma Listesi:

Anlatıdan Özneye İslami Epos (Seminer)
1. HAFTA: Gelenekle Modern Arasında Dışsallık-İçsellik
2. HAFTA: Yeryüzü İnsan İçin Nasıl Mümkün Bir Yer Haline Geldi?
3. HAFTA: Yazısız Toplumlardan Yazılı Toplumlara Kutsalın Dönüşümü
4. HAFTA: Kur’an’ı Nasıl Okumalı? Biçim ve İçerik Üzerine
5. HAFTA: İçerik: İbrahim’in Oğulları ve Bir Miras Kavgası
6. HAFTA: Klandan Devlete, Devletten İmparatorluğa İslam
7. HAFTA: Rasyonel Teoloji – Geleneksel Teoloji Geriliminde İslami Siyasal Teolojinin Oluşumu
8. HAFTA: Modern Köken Takıntısı ve İslami Epos’un Oluşumu

OKUMA LİSTESİ
Birinci Hafta:
Rene Girard, Romantik Yalan, Romansal Hakikat
Octavio Paz, Yalnızlık Dolambacı
İkinci Hafta:
Mircea Eliade, Kutsal ve Dindışı
Rene Girard, Kültürün Kökenleri
Lucien Levy Bruhl, İlkel Toplumlarda Mistik Deneyim ve Simgeler
Üçüncü Hafta:
Marcel Gauchet, “İlkel Topluluklarda Anlam Borcu,” Devlet Kuramı (ed. Cemal Bali Akal) içinde.
Pierre Clastres, Devlete Karşı Toplum
Walter Ong, Sözlü ve Yazılı Kültür
Jean Bottero, Mezopotamya: Yazı, Akıl ve Tanrılar
Jean Bottero, Eski Yakındoğu: Sümer’den Kutsal Kitaba
Dördüncü Hafta:
Eski Ahit
Yeni Ahit
Kur’an (Niyazi Kahveci çevirisi)
Beşinci Hafta:
Derrida, Marx ve Mahdumları
Fethi Benslama, İslam’ın Psikanalizi
Ek Okuma: Taberi, Krallar ve Hükümdarlar Tarihi
Altıncı Hafta:
Montgomery Watt, Hazreti Muhammed
Maxime Rodinson, Muhammed: Yeni Bir Dünyanın ve Peygamberin Doğuşu
Philip Hitti, Siyasi ve Kültürel İslam Tarihi
Charles Lindholm, İslami Ortadoğu
Ek Okuma: İbn Haldun, Mukaddime
Yedinci Hafta:
Garth Fowden, Muhammed’den Önce ve Sonra
George Anawati & Louis Gardet, İslam Teolojisine Giriş
Sekizinci Hafta:
Fethi Benslama, İslam’ın Psikanalizi
Fethi Benslama, Ölüm Siyaseti
Slavoj Zizek & Boris Gunjevic, Acı Çeken Tanrı: Kıyameti Tersyüz Etmek
Sean Homer, Jacques Lacan
Tony Myers, Slavoj Zizek
Abdurrahman Aydın, Bilinçdışı, Dil ve Arzu

Eğitici Hakkında:
Abdurrahman Aydın. 1979 Adıyaman doğumlu. İstanbul Bilgi Üniversitesi Reklamcılık bölümünde okurken ‘imajların’ dünyasından kavramların dünyasına göç ederek Hacettepe Üniversitesi Felsefe Bölümünden mezun oldu. Yüksek lisansını Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Siyaset Bilimi bölümünde Antik Yunan’da felsefe ve siyaset üzerine yazdığı teziyle, doktorasını da Ege Üniversitesi Felsefe bölümünde dilbilim ve psikanaliz ilişkileri üzerine yazdığı teziyle tamamladı. Adıyaman Üniversitesinde doktor araştırma görevlisi olarak çalışırken, Barış İçin Akademisyenler imzacısı olduğu için 672 sayılı KHK ile işine son verildi. Çeşitli makale ve kitapların çevirmeni; Ayrıntı Dergi’nin kurucu üyeleri arasında yer alıyor. Gazete Duvar yazarı.Şimdilerde Ege Üniversitesi İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümü öğrencisi.

 

 

Bilgi ve Kayıt için:

e-mail: abdusunceatolyesi@yahoo.com

Tel: 0553 9131716

 

Nisan 06 2019

Detaylar

Başlangıç: Nisan 6 @ 16:00
Bitiş: Mayıs 25 @ 20:00
Etkinlik Kategori:

Mekan

Osmanağa Mahallesi Reşit Efendi Sk. No: 42 D:6 Kadıköy – İstanbul

İstanbul,

+ Google Haritalar

Organizatör

A&B Düşünce Atölyesi